akmed@akmedcentrum.eu

ul. Mokotowska 6a, Warszawa

Uzależnienie od leków

Lekiem nazywamy każdą substancję chemiczną, która wywiera wpływ na funkcjonowanie żywego organizmu i jest stosowana do zapobiegania chorobom albo do ich leczenia. Istnieją leki pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego oraz leki otrzymywane drogą syntezy chemicznej. Mechanizm działania leku polega na współdziałaniu między nim a jakimś składnikiem komórki w organizmie ludzkim. Dopuszczenie leku do stosowania w medycynie podlega regulacjom prawnym i jest poprzedzone badaniami klinicznymi prowadzonymi pod nadzorem Komisji Etyki Badań Naukowych.

Stosowanie leków sięga czasów prehistorycznych. Jednak dopiero w drugiej połowie XIX wieku zaczęto analizować działanie leków przeprowadzając pierwsze analizy chemiczne niektórych leków stosowanych powszechnie od dawna. W końcu ubiegłego stulecia, wyprodukowanie pierwszych leków syntetycznych, dało początek nowej gałęzi przemysłu – przemysłowi farmaceutycznemu. Wówczas powstała również nauka o lekach – farmakologia. Rozwój badań nad lekami pozwolił stwierdzić różne niepożądane efekty ich działania. Jednym z niezwykle szkodliwych efektów działania leków jest uzależnienie.

Uzależnienie od leków (lekomania, lekozależność) jest to stan wywołany dłuższym stosowaniem leku o właściwościach uzależniających. Niejednokrotnie jest to lek przepisywany przez lekarza, ale przyjmowany zbyt długo lub w zbyt dużych ilościach.

Taki lek, podobnie jak alkohol i inne substancje psychoaktywne powoduje przestrojenie czynności psychicznych oraz fizycznych do tego stopnia, że nagłe przerwanie przyjmowania wywołuje zaburzenia w czynności organizmu zwane objawami abstynencyjnymi.

Najczęściej i najszybciej wytwarza się zależność psychiczna od leku, później zależność fizyczna. Uzależnienie od leków charakteryzuje się m.in. nieodpartą potrzebą (przymusem) zażywania leku, zabezpieczeniem zapasów leku, obecnością tzw. objawów abstynencyjnych pojawiających się po nagłym zmniejszeniu dawki lub po przerwaniu stosowania leku oraz negatywnymi konsekwencjami jakie wiążą się z przyjmowaniem innych substancji psychoaktywnych.

Benzodiazepiny

Szczególnie rozpowszechnione jest uzależnienie od benzodiazepin, które zajmuje czwarte miejsce pod względem częstości występowania (po nikotynie, alkoholu i kanabinolach). Uzależnienie może rozwinąć się już po 2-3 miesiącach systematycznego zażywania dawek terapeutycznych, a u niektórych osób nawet wcześniej. Z tego powodu należy być wyjątkowo ostrożnym decydując się na zlecanie pacjentom lub na przyjmowanie leków z tej grupy. Ryzyko uzależnienia się od leków jest większe u osób:

  • cierpiących na „nerwicę”, stany lękowe, depresyjne czy zaburzenia snu,
  • uzależnionych od innych substancji psychoaktywnych (np. od alkoholu)
  • płci żeńskiej po 40-45 r. ż.
  • samotnych, bez oparcia społecznego.

Uzależnienie od benzodiazepin charakteryzuje się tymi samymi objawami co uzależnienie od alkoholu z tą różnicą, że tolerancja rozwija się w różnym stopniu i zależy od rodzaju leku oraz jego profilu terapeutycznego.

Ponieważ wszystkie pochodne benzodiazepiny posiadają właściwości uzależniające, Rada Europy już w 1990 roku ostrzegała, że nie należy ich stosować dłużej niż przez 4 tygodnie.

Poniżej, niektóre z najczęściej stosowanych benzodiazepin:

Przeciwlękowe

Alprazolam (Afobam, Xanax, Xanor), Bromazepam (Lexomil, Lexotan), Chlordiazepoxide (Elenium, Librium, Tropium), Clobazam (Urbanyl, Frisium), Clorazepate dipotassium (Cloranxen, Tranxen, Tranxilium), Diazepam (Relanium, Valium, Apzepam, Stesolid), Lorazepam (Lorafen, Temesta), Medazepam (Rudotel, Nobrium), Oxazepam (Noctazepam, Serax, Serenid, Sobril, Serepax), Prazepam (Demetrin, Centrax).

Nasenne i uspokajające

Estazolam (ProSom), Flunitrazepam (Rohypnol, Fluscand), Flurazepam (Dalmane), Loprazolam (Dormonoct), Lormetazepam (Noctofer, Noctamid),  Midazolam (Dormicum), Nitrazepam (Mogadon), Temazepam (Signopam, Resotril, Normison, Euhypnos), Triazolam (Halcion).

Przeciwdrgawkowe

Clonazepam (Rivotril, Klonopin, Klonapin, Liktorivil)

Warto wiedzieć, że podczas 27 spotkania American Academy of Addiction Psychiatry (AAAP), które miało miejsce w grudniu 2016 roku w Bonita Springs na Florydzie, zwrócono uwagę (dr Amy Swift and dr Carla Marienfeld) na fakt, że w okresie ostatnich 20 lat wzrosła liczba osób otrzymujących recepty na benzodiazepiny i że wypisywane są coraz wyższe ich dawki. Jednocześnie wzrosła liczba zdarzeń niepożądanych związanych z benzodiazepinami oraz liczba zgonów spowodowanych przedawkowaniem benzodiazepin.

Leki nasenne z grupy „Z”

Istnieje także grupa stosunkowo nowych leków działających na receptor benzodiazepinowy, o których mówiono przed laty podczas ich wprowadzania do leczenia, że są bardzo bezpieczne i nie mają właściwości uzależniających. W ostatnich latach pojawia się jednak coraz więcej doniesień naukowych na temat  bardzo silnie uzależniających właściwości niebenzodiazepinowych leków nasennych!

Niebenzodiazepinowe leki nasenne zostały wprowadzone do praktyki klinicznej prawie 30 lat temu. Z uwagi na selektywność działania i korzystny profil farmakologiczny są obecnie bardzo często (w niektórych krajach najczęściej) stosowaną grupą leków nasennych o udowodnionej skuteczności i stosunkowo małej liczbie objawów niepożądanych. Cechuje je szybki efekt indukcji snu i mały wpływ na aktywność pacjenta w ciągu dnia.

Obecnie w praktyce klinicznej stosowane są cztery leki niebenzodiazepinowe: zolpidem, zopiklon, es-zopiklon oraz zaleplon.

Na podstawie badań klinicznych i w mniejszym stopniu epidemiologicznych, początkowo uznawano, iż potencjał uzależniający niebenzodiazepinowych leków nasennych jest znikomy. Jednakże od połowy lat 90. coraz częściej publikowane są opisy ich nadużywania, rozumianego jako przyjmowanie leków w innych celach i w znacznie większych dawkach niż przepisane. Opisywane są także objawy abstynencyjne, bardzo podobne do tych jakie pojawiają sie po odstawieniu benzodiazepin, w tym powikłanych również drgawkami czy majaczeniem oraz jednoznaczne opisy pełnego uzależnienia od nich.

Niebenzodiazepinowe leki nasenne są zarejestrowane do krótkotrwałego leczenia bezsenności. Mają one udowodnione działanie nasenne, jednak w ostatnich latach opublikowano wiele opisów przypadków osób uzależnionych od tej grupy leków. Większość z opisywanych osób stosowała leki równie ż w ciągu dnia w celach przeciwlękowych i „energetyzujących”. Troje pacjentów stosowało zolpidem a nawet w celu uśmierzenia bólu.

Opisano czynniki ryzyka nadużywania niebenzodiazepinowych leków nasennych i uzależnienia od tych leków (problemy z alkoholem i substancjami psychoaktywnymi w przeszłości, współwystępujące zaburzenia psychiczne, przebyte urazy głowy) w kontekście działań prewencyjnych. Znane są przypadki jatrogennego pochodzenia uzależnienia.

Należy zachowywać dużą ostrożność przy stosowaniu niebenzodiazepinowych leków nasennych (zwracanie uwagi na czynniki ryzyka uzależnienia) oraz dużą czujność w przypadku innego, niż krótkotrwałe używania tych leków.

Niebenzodiazepinowe leki nasenne posiadają silny potencjał uzależniający, którego nie wolno lekceważyć. Trzeba przestrzegać zaleceń stosowania tej grupy leków wyłącznie w celu krótkotrwałego leczenia bezsenności, bowiem u części osób szybko rozwija się tolerancja, która powoduje przymus zwiększania dawek, używania tych leków w dzień i do celów innych niż nasenne. Wbrew wcześniejszym poglądom uzależnienie może wystąpić także u osób bez znanych czynników ryzyka. Gwałtowne odstawienie lub zmniejszenie dawki leku może spowodować wystąpienie nasilonych objawów abstynencyjnych, w tym także napadów drgawkowych i majaczenia.

ZOLPIDEM dostępny jest w postaci preparatów: Hypnogen, Nasen, Onirex, Polsen, Sanval, Stilnox, Xentic, Zolpic, ZolpiGen, Zolsana, Zoratio.

ZOPIKLON dostępny jest w postaci preparatów: Dobroson, Imovane, Zopiratio.

ZALEPLON dostępny jest w postaci preparatów: Sonata, Starnoc i Selofen.

Więcej:

Skontaktuj się z nami:

Centrum Konsultacyjne AKMED
ul. Mokotowska 6a, Warszawa
e-mail: akmed@akmedcentrum.eu
tel. 608 521 431, 22 825 33 33, 22 8555055