STEROIDY

Steroidy to rodzaj lipidów (związków zawierających kwasy tłuszczowe), które nazywane są popularnie sterydami. W medycznym znaczeniu termin ten oznacza zwykle leki sterydowe, głównie kortykosteroidy (hormony kory nadnerczy). W dopingu sportowym przez sterydy rozumie się grupę steroidów wpływających na przemiany związane ze wzrostem tkanek, które fachowo nazywane są sterydami anabolicznymi albo sterydami anaboliczno-androgennymi (ang. anabolic-androgenic steroids – AAS). Przyjmowane są one w drodze doustnej, domięśniowej i poprzez skórę (żele i plastry) w celach pozamedycznych. Poza sportowcami, z „pomocy” steroidów korzystają młodzi mężczyźni w celu szybszego i łatwiejszego uzyskania oczekiwanej masy i sylwetki ciała. W tych środowiskach przyjęte jest również korzystanie z substancji psychoaktywnych takich jak marihuana, amfetamina czy kokaina. Steroidy są to najczęściej syntetyczne pochodne męskiego hormonu płciowego – testosteronu, które wywierają wpływ nie tylko na cechy płciowe (stopień owłosienia ciała, rozwój organów płciowych czy brzmienie głosu), ale równocześnie na masę, siłę i wydolność mięśniową oraz na rozwój tkanki tłuszczowej. Stosowane są w rehabilitacji stanów pourazowych, a w gerontologii np. w celu umożliwienia starszym osobom zachowanie czystej masy mięśniowej pomimo ograniczonego apetytu i barku ruchu. Jednocześnie gwarantują one zwiększoną wytrzymałość i tolerancję na wysiłek (średnio wzrasta o 60 procent). Dłuższe stosownie steroidów powoduje jednak uszkodzenie wątroby i nerek, zmiany skórne, wzrost poziomu cholesterolu i szybszy rozwój miażdżycy oraz u mężczyzn zaburzenia seksualne, a u kobiet wystąpienie drugorzędowych cech męskich.

Syntetyczny testosteron uzyskano po raz pierwszy w latach 30, a w latach 40-50 sterydy anaboliczne zaczęto stosować jako środki dopingujące ułatwiające osiąganie lepszych wyników sportowych (tzw. „koksowanie”). W tym celu, obok sterydów, stosowane są również i inne środki farmaceutyczne. Na przykład dzięki syntetycznemu hormonowi wzrostu (HGH) sportowcy mają bardziej rozbudowane mięśnie i zredukowaną tkankę tłuszczową. Z kolei kolarze, wioślarze, biegacze narciarscy czy lekkoatleci stosują erytropoetynę (glikoproteinowy hormon peptydowy wzrostowy - EPO), która pobudza w organizmie produkcję czerwonych krwinek i dzięki temu pracujące mięśnie dostają więcej tlenu. Jedna ampułka potrafi poprawić wynik nawet o kilkanaście procent. Używanie sterydów i innych substancji (np. prohormonów, z których powstają hormony, prekursorów hormonów) w celu uzyskania lepszych wyników w sporcie jest jednak zabronione, a stwierdzenie ich obecności w organizmie wiąże się z natychmiastową dyskwalifikacją. W 1990 roku, wraz z przyjęciem Aktu o Kontroli Sterydów Anabolicznych (Anabolic Steroid Control Act) posiadanie ich i handel bez uzasadnionych powodów medycznych stały się nielegalne. Wprawdzie w Polsce steroidy znalazły się na liście nielegalnych substancji dopingowych, jednak nie ma na tej liście prekursorów testosteronu i nandrolonu. To powoduje, że te ostatnie stają się często legalnym składnikiem różnego rodzaju odżywek.

Sterydy anaboliczne oraz inne środki farmaceutyczne stosowane w medycynie, których używanie może prowadzić do niewielkiej zależności fizycznej oraz do poważnego uzależnienia psychicznego są coraz częściej traktowane jako uzależniające substancje psychoaktywne ze względu na ich pozytywny wpływ na samopoczucie osoby biorącej. Wynika on z poprawy ogólnej wydolności organizmu poprzez wpływ na sferę fizyczną człowieka. Hipotezę dotyczącą możliwości uzależnienia się od steroidów postawiono po raz pierwszy w 1989 roku (Kashkin i Kleber), a przypadki uzależnienia się od steroidów anabolicznych opisano po raz pierwszy w 1998 roku (Copeland). Okazało się bowiem, że niektóre osoby przyjmujące je spełniały pięć z siedmiu kryteriów opisywanych w DSM IV dla substancji psychoaktywnych. Chociaż uzależnienie od steroidów nie zostało, jak dotychczas, wyodrębnione w Klasyfikacji ICD-10, to jednak należałoby je zaliczyć do zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem „innych” substancji psychoaktywnych. Po odstawienie dużych dawek steroidów obserwowano wystąpienie objawów zespołu abstynencyjnego

Jeżeli używanie rozpocznie się we wczesnym okresie dojrzewania może dojść do zatrzymania wzrostu. Najpoważniejszymi konsekwencjami przewlekłego stosowania steroidów są jednak zmiany w układzie sercowo-naczyniowym, których efektem może być zawał mięśnia sercowego lub śmierć z powodu niewydolności krążenia.